Słownik terminów

A

Algorytm sterowania — uporządkowany zbiór poleceń opisujący sposób sterowania ruchem na skrzyżowaniu z sygnalizacją akomodacyjną lub acykliczną w zależności od sytuacji rzeczywistej. Szczególnym przypadkiem algorytmu sterowania jest program sygnalizacyjny stałoczasowy.
ALL RED — tryb pracy sygnalizacji, w którym w przypadku braku zgłoszeń detektorów pojazdów oraz z przycisków dla pieszych, wszystkie grupy wyświetlają sygnał czerwony. ANPR (ang. Automatic Number Plate Recognition) — automatyczne rozpoznawanie tablic rejestracyjnych.
Autostrada (A) — (ang. motorway, highway) droga przeznaczona do szybkiego przemieszczania się wyłącznie pojazdów samochodowych, nie obsługująca przyległego terenu, charakteryzująca się tym, że ma co najmniej 2 jednokierunkowe jezdnie trwale rozdzielone pasem dzielącym, ma przekrój 2x2, 2x3 lub 2x4 (rzadko), krzyżuje się z innymi drogami i trasami w różnych poziomach, wjazdy i wyjazdy są możliwe tylko na węzłach, ma pasy awaryjne służące do zatrzymania i postoju pojazdów unieruchomionych z przyczyn technicznych oraz opaskę prowadzącą przy pasie dzielącym, jest wyposażona w MOPy przeznaczone wyłącznie dla jej użytkowników, jest ogrodzona, jest oznakowana znakiem D-9 „autostrada”.

B

BRD — bezpieczeństwo ruchu drogowego.

C

Ciąg kanalizacji — bloki kanalizacji kablowej lub rury ułożone w wykopie i połączone pojedynczo lub w zestawach pozwalających uzyskać potrzebną liczbę otworów kanalizacji.
CPR (ang. Car Plate Recognition) — automatyczne rozpoznawanie tablic rejestracyjnych.
CEPiK (Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców) — system informatyczny obejmujący centralną bazę danych zawierającą dane i informacje o pojazdach, ich właścicielach i posiadaczach a także osobach posiadających wymagane uprawnienia do kierowania pojazdami. Cykl sygnalizacji — minimalny powtarzalny uporządkowany zbiór sygnałów w programie sygnalizacji o określonej strukturze, zapewniający każdemu z uczestników ruchu co najmniej jednokrotne otrzymanie sygnału zielonego.
Czas międzyzielony — czas między chwilami zakończenia i rozpoczęcia sygnałów zielonych dla dwóch wzajemnie kolizyjnych strumieni ruchu, z których pierwszy jest strumieniem ewakuującym się, a drugi wjeżdżającym lub wkraczającym.

D

Detektor — element wykrywający poszczególne grupy uczestników ruchu (pojazdy lub pieszych), którego działanie polega na wytworzeniu sygnału przy każdym wykryciu uczestnika ruchu znajdującego się w strefie detekcji. Sygnał wytwarzany jest automatycznie w przypadku pojazdów, a w sposób wymuszony bądź automatyczny w przypadku pieszych. Detektory dzielą się na ręczne (przyciski sterownicze) i działające samoczynnie (indukcyjne, magnetyczne, podczerwone, mikrofalowe, radarowe, laserowe, rezonansowe, akustyczne, radiowe, wideo, zbliżeniowe i podobne). Detektory dla pojazdów dzielą się ponadto pod względem instalacji na wbudowane w nawierzchnię i nad jezdniowe oraz na czynne (wysyłające wiązkę fal i odbierające część wiązki odbitą od obiektu) i bierne (odbierające wiązkę fal wysłaną przez obiekt).
Detektor obecności — wykrywa obecność pojazdu w strefie i dokonuje pomiaru oczekiwania.
Detektor przejazdu — reaguje na przejazd całego pojazdu jak i poszczególnej osi w strefie wykrywania.
Droga — wydzielony pas terenu składający się z jezdni, pobocza, chodnika, drogi (ścieżki) dla pieszych lub drogi (ścieżki) dla rowerów, łącznie z torowiskiem pojazdów szynowych znajdującym się w obrębie tego pasa, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt.
Droga (ścieżka) dla rowerów — droga przeznaczona do ruchu rowerów, oznaczoną odpowiednimi znakami drogowymi.
Droga ekspresowa — droga dwu lub jednojezdniowa, oznaczoną odpowiednimi znakami drogowymi, na której skrzyżowania występują wyjątkowo, przeznaczoną tylko do ruchu pojazdów samochodowych. Droga przeznaczoną wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych: a) wyposażoną w jedną lub dwie jezdnie b) posiadającą wielopoziomowe skrzyżowania z przecinającymi ją innymi drogami transportu lądowego i wodnego, z dopuszczeniem wyjątkowo jednopoziomowych skrzyżowań z drogami publicznymi c) wyposażoną w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi

E

Elektroniczny system pobierania opłat — system, który ma na celuwyeliminowanie opóźnień na drogach płatnych poprzez zbieranie opłat za przejazd drogą elektroniczną.
Ekran kontrastowy — przesłona koloru czarnego z białym obrzeżem w kształcie prostokąta lub owalu, mocowana za sygnalizatorem, której zadaniem jest wyróżnienie sygnalizatora z tła oraz zwiększenie skuteczności postrzegania sygnałów świetlnych przez uczestników ruchu.

F

Faza ruchu — stan ruchu na skrzyżowaniu, w którym przynajmniej jeden z potoków ruchu pojazdów lub pieszych ma dozwolony przejazd albo przejście przez skrzyżowanie.
Faza sygnalizacyjna — czas obejmujący sąsiadujące ze sobą przedziały sygnalizacyjne, w których dla określonego zbioru strumieni ruchu nadawany jest sygnał zielony.
Fundament — konstrukcja stalowa lub żelbetowa zagłębiona w ziemi służąca do utrzymania masztu sygnalizacji świetlnej w pozycji pracy.

G

GPRS (ang. General Packet Radio Service) — technika związana z pakietowym przesyłaniem danych w sieciach GSM. Oferowana prędkość transmisji umożliwia korzystanie z Internetu lub z transmisji strumieniowej audio/wideo.
GPS (ang. Global Positioning System) — jeden z systemów nawigacji satelitarnej obejmujący swoim zasięgiem całą kulę ziemską. Zadaniem systemu jest dostarczenie użytkownikowi informacji o jego położeniu oraz ułatwienie nawigacji po terenie.
GITD (Główny Inspektorat Transportu Drogowego) — organ powołany do kontroli przestrzegania przepisów obowiązujących w zakresie wykonywania transportu drogowego i niezarobkowego przewozu osób i rzeczy.
GDDKiA (Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad) — urząd administracji rządowej w Polsce powołany jako urząd centralny do zarządzania drogami krajowymi i realizacji budżetu państwa w tym zakresie.
Grupa sygnalizacyjna — wybrany zestaw sygnalizatorów lub jeden sygnalizator nadający w każdej chwili sterowania jednakowe sygnały przeznaczone dla określonych strumieni ruchu.

I

Inżynieria ruchu drogowego — jest dziedziną inżynierii zajmującą się badaniem procesów ruchu drogowego i praktycznym zastosowaniem wiedzy o ruchu w planowaniu, projektowaniu, realizacji i eksploatacji urządzeń komunikacyjnych oraz systemów transportu, a zwłaszcza organizacją i sterowaniem ruchem.
Inżynieria transportu — to zastosowanie technologii i metod naukowych do planowania, kształtowania, realizacji i zarządzania infrastrukturą dla wszystkich rodzajów transportu w celu zapewnienia przemieszczania osób i towarów z zachowaniem: bezpieczeństwa, szybkości, wygody, ekonomiki i uwarunkowań środowiskowych.
ITS (ang. Inteligent Transport System) — Inteligentne Systemy Transportowe; systemy, które stanowią szeroki zbiór różnorodnych technologii (telekomunikacyjnych, informatycznych, automatycznych i pomiarowych) oraz technik zarządzania stosowanych w transporcie w celu ochrony życia uczestników ruchu, zwiększenia efektywności systemu transportowego oraz ochrony zasobów środowiska naturalnego.
ICR (ang. Inteligent Character Recognition) — zaawansowane techniki typu OCR służące do rozpoznawania różnych rodzajów pisma, włącznie z pismem odręcznym, a także jego właściwości, takich jak krój czcionki, interlinia, etc.
IBDiM (Instytut Badawczy Dróg i Mostów) — placówka naukowa zajmująca się problematyką infrastruktury komunikacyjnej.

J

Jezdnia — część drogi przeznaczona do ruchu pojazdów.

K

Kabel koordynacyjny (synchronizacyjny) — przewód wielożyłowy, izolowany, przystosowany do przewodzenia prądu elektrycznego, mogący pracować w ziemi, kanalizacji kablowej, w rurach ochronach i nad ziemią łączący poszczególne sygnalizacje w celu ich skoordynowania (synchronizacji).
Kabel sterowniczy (sygnalizacyjny) — przewód wielożyłowy, izolowany, przystosowany do przewodzenia prądu elektrycznego, mogący pracować w ziemi, w rurach ochronach, kanalizacji kablowej i nad ziemią.
Kabel zasilający — przewód wielożyłowy, izolowany, przystosowany do przewodzenia prądu elektrycznego, mogący pracować w ziemi, w rurach ochronach i nad ziemią służący do zasilania sygnalizacji świetlnej.
Kanalizacja kablowa — zespół ciągów podziemnych z wbudowanymi studniami przeznaczony do prowadzenia kabli.
Klasa drogi — określone w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 43, poz. 430), klasy dróg i ich symbole, tj.: a) autostrady — symbol A b) ekspresowe — symbol S c) główne ruchu przyspieszonego — symbol GP d) główne — symbol G e) zbiorcze — symbol Z f) lokalne — symbol L g) dojazdowe — symbol D
Komora sygnałowa — podstawowy element optyczno–elektryczny lub optyczno–elektroniczny służący do nadawania sygnału określonej barwy i/lub kształtu, przeznaczonego dla uczestników ruchu. Komora sygnałowa składa się ze źródła światła, odbłyśnika, filtra i soczewki; w przypadku komór ze źródłem światła innym niż żarowe, odbłyśnik może nie występować. Elementy wewnętrzne komory umieszczone są w obudowie z otwieraną częścią przednią, w której umocowana jest soczewka z filtrami i symbolami. Całość osłonięta jest od góry osłoną przeciwsłoneczną.
Konstrukcje wsporcze (konsole, głowice sygnałowe) — elementy służące do mocowania sygnalizatorów, wykorzystywane również do mocowania elementów dla połączeń elektrycznych.

L

Linie rozgraniczające drogę — granice terenów przeznaczonych na pas drogowy lub pasy drogowe ustalone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a w wypadku autostrady — w decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady; w liniach rozgraniczających drogi na terenie zabudowy (ulicy) mogą znajdować się również urządzenia infrastruktury technicznej nie związane z funkcją komunikacyjną drogi.
LPR (ang. License Plate Recognition) — automatyczne rozpoznawanie tablic rejestracyjnych.

M


Maszt sygnałowy niski — konstrukcja stalowa służąca do mocowania konstrukcji wsporczych i sygnalizatorów przy jezdni, osadzona na fundamencie stalowo-betonowym prefabrykowanym w gruncie.
Maszt sygnałowy wysoki — konstrukcja stalowa służąca do mocowania konstrukcji wsporczych i sygnalizatorów nad jezdnią i przy jezdni, osadzona na fundamencie betonowym wylewanym lub prefabrykowanym w gruncie. MLPR (ang. Mobile License Plate Reader) — automatyczne rozpoznawanie tablic rejestracyjnych.
Mobilność (mobility) — element aktywności człowieka w zakresie „zachowań komunikacyjnych”.
Model potoków ruchu — matematyczny zapis struktury popytowej transportu oparty na badaniu zachowań transportowych w wyodrębnionej jednostce terytorialnej.

N

O

Offset — Przesuniecie fazowe to odstęp czasowy pomiędzy początkami nadawania sygnałów zielonych na dwóch sąsiednich skrzyżowaniach dla kierunku skoordynowanego, zredukowany do wartości nieprzekraczającej cyklu.

P

Pętla indukcyjna — czujnik (detektor) zainstalowany w nawierzchni jezdni, wykrywający obecność znajdujących się nad nim pojazdów i współpracujący z sterownikiem w sposobie sterowania sygnałami świetlnymi.
Prędkość ruchu pieszego — jest podawana w [m/s] dla danego odcinka chodnika, przejścia przez jezdnię (w tym w okresie wyświetlania poszczególnych sygnałów na przejściach z sygnalizacją). Prędkość zależy od cech osobowych pieszych, motywacji przemieszczania i od warunków drogowych i ruchowych.
Przycisk przejścia dla pieszych — (detektor) element stosowany w sygnalizacji, umożliwiający wpływanie przez pieszych na działanie sygnalizacji świetlnej, współpracujący ze sterownikiem w sposobie sterowania sygnałami świetlnymi.
Punkt kolizji — punkt leżący w obszarze skrzyżowania, w którym następuje przecięcie lub połączenie torów jazdy co najmniej dwóch strumieni.

R

R&D (ang. Research&Development) — działalność, zazwyczaj zespołowa, pracowników— badaczy, o charakterze naukowym lub technicznym, której celem jest rozpoznanie prawidłowości występujących w wybranym obszarze rzeczywistości lub sprawdzenie hipotez przewidzianych przez teorie czy koncepcje naukowe.
Red Light camera — kamera służąca do wykrywania i identyfikacji pojazdów przejeżdżających na czerwonym świetle.

S

SDR — średnio dobowy ruch pojazdów — obliczony na podstawie pomiarów (np. GPR) lub prognozowana liczba pojazdów rzeczywistych przejeżdżających przez dany przekrój drogi w ciągu 24 kolejnych godzin średnio w ciągu jednego roku [P/doba]
Sensor — (ang. czujnik)
Sterownik sygnalizacji świetlnej — urządzenie elektroniczne, służące do realizacji założonego programu sygnalizacji i zapewnienia bezpieczeństwa sterowanego ruchu kołowego i pieszego. Sterowniki dzielą się na lokalne, sterujące sygnalizacją na jednym skrzyżowaniu, obszarowe (nadrzędne) nadzorujące pracę kilku bądź kilkunastu sterowników lokalnych oraz centralne, umieszczone najczęściej w pomieszczeniu i kierujące pracą systemu sterowania, złożonego z kilkunastu do kilkuset sterowników lokalnych i obszarowych.
Struktura kierunkowa — jest to procentowy udział ruchu w poszczególnych kierunkach w odniesieniu do ruchu w całym przekroju w godzinie odpowiadającej występowaniu miarodajnego godzinowego natężenia ruchu.
Struktura rodzajowa — procentowy udział w potoku ruchu, wyróżnionych kategorii pojazdów (z punktu widzenia inżynierii ruchu drogowego są to: motocykle i rowery, samochody osobowe, samochody dostawcze, samochody ciężarowe bez przyczep, samochody ciężarowe z przyczepami, autobusy itp.).
Strumienie kolizyjne — para strumieni ruchu, których tory jazdy przecinają się.
Strumień ruchu — zbiór uczestników ruchu tego samego rodzaju, którzy przekraczają obszar skrzyżowania w określonym kierunku pomiędzy punktami: początkowym i końcowym przemieszczenia.
Studnia kablowa — pomieszczenie podziemne wbudowane miedzy ciągi kanalizacji kablowej w celu umożliwienia wciągania, montażu, konserwacji kabli.
Sygnalizacja acykliczna — charakteryzuje się zmienną sekwencją faz zależną od potrzeb ruchu oraz uwzględniającą priorytetową obsługę wybranych użytkowników ruchu.
Sygnalizacja świetlna — zestaw urządzeń służących do sterowania ruchem, obejmujący: urządzenie sterujące (sterownik), urządzenia wykonawcze (sygnalizatory wraz z konstrukcjami wsporczymi i instalacją kablową) oraz urządzenia detekcyjne (detektory, przyciski), informacyjne (wyświetlacze prędkości), transmisji danych (modemy, linie kablowe, radiowe urządzenia nadawczo–odbiorcze) i pomocnicze (ekrany kontrastowe, sygnalizatory akustyczne i wibracyjne dla pieszych itp.).
Sygnalizator — zestaw urządzeń optyczno–elektrycznych (komór sygnałowych) służących do wyświetlania sygnałów przeznaczonych dla uczestników ruchu.
Sygnalizator akustyczny (dźwiękowy) — urządzenie dodatkowe współpracujące z sygnalizacją świetlną, zainstalowane na tej sygnalizacji ― służące do podniesienia bezpieczeństwa pieszych.
Szafa LWT — urządzenie elektryczno–telekomunikacyjne posiadające pomiar energii elektrycznej, bezpośrednio zasilające sterownik oraz inne urządzenia elektryczne niebezpośrednio związane z sygnalizacją (switche, tablice SIP, itp.)

T

Tablica SIP — Tablica zmiennej treści montowana na wiatach przystankowych bądź niezależnych konstrukcjach podtrzymujących zawierająca informacje dla podróżnych komunikacji publiczne.
Transport systems telematics — (ang. telematyka systemów transportowych), czyli rozwiązania telekomunikacyjne, informatyczne i informacyjne oraz rozwiązania automatycznego sterowania dostosowane do potrzeb obsługiwanych systemów transportowych.

V

VISSIM — użyteczne narzędzie do modelowania i analizy warunków ruchu indywidualnego i komunikacji zbiorowej z uwzględnieniem różnych uwarunkowań wpływających na ruch jak konfiguracja pasów ruchu, struktura rodzajowa ruchu, wpływ sygnalizacji świetlnej, przystanki komunikacji zbiorowej.
VISUM — oprogramowanie służące do modelowania transportu publicznego i indywidualnego w jednym kompleksowym modelu.

W

Węzeł drogowy — jest konstrukcją inżynierską, która umożliwia bezkolizyjne przecięcie lub rozwidlenie dwu lub więcej dróg kołowych wraz z zapewnieniem możliwości połączeń między nimi za pomocą łącznic. Różnica pomiędzy węzłem drogowym, a skrzyżowaniem polega na tym, że skrzyżowanie łączy drogi w jednym poziomie, zaś w węźle występują wielopoziomowe połączenia lub przecięcia dróg.
Wyświetlacz prędkości — urządzenie elektromechaniczne, elektryczne lub elektroniczne wskazujące uczestnikom ruchu wartość prędkości jazdy

Z

ZDiUM (Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta) — organ miejski, który ma na celu dbanie o najwyższą jakość miejskich dróg wraz z ich infrastrukturą.
Zespół uzgodnień dokumentacji projektowej (ZUD) — uzgodnienia konieczne, gdy do realizacji inwestycji niezbędne jest zrealizowanie elementów infrastruktury na terenie znajdującym się poza własną działką i zaprojektowanie ich spoczywa na inwestorze, a nie na dostawcy mediów. Uzgodnienie ZUD przeprowadza zazwyczaj geodeta przy współpracy z projektantami danej specjalności (wodnej, kanalizacyjnej, telekomunikacyjnej itp.), a usytuowanie poszczególnych przyłączy powinien sprawdzić architekt.